سیرجان شهری تاریخی در غرب استان کرمان و مرکز شهرستان سیرجان است. این شهر با توجه به قرارگرفتن در تقاطع محورهای مواصلاتی یزد-بندرعباس و کرمان -شیراز از دیرباز مورد توجه بوده و تا سده دهم میلادی مرکز کرمان زمین بوده است.[۱] [۲] این شهر در ۹۶۰ کیلومتری تهران و ۱۷۵ کیلومتری کرمان قرار دارد. جمعیت این شهر بر پایه آمار سرشماری سال ۸۵ برابر با ۱۶۷٬۰۱۴ نفر است.[۳]

پیشینه

قديمی ترين سند تاريخی درباره سیرجان این نوشتهٔ ابن اثير است: "گشتاسب يکی از پادشاهان قديم ايران بود و دین سلیمان را داشت، دین زرتشت را پذیرفت و در کوهستانی که تمبور نام داشت جای گرفت و در حالت تقیه به عبادت مشغول شد". به عقيده استاد باستانی پاريزی، کوه تمبور همان است که در مشرق سيرجان و حدود چهار گنبد قرار گرفته و به همین نام مشهور است. [۱]

وجه تسمیه

دربارهٔ وجه تسمیهٔ سیرجان نظرهای مختلفی اظهار شده است، ولی پژوهشگران عمدتاً بر این عقیده‌اند که در زمان ساسانیان به دلیل وجود قناتهای بسیار زیاد در این منطقه، آن را سیرگان یا سیرکان یعنی سیرآب از قنات یا پر از قنات نامیده اند. عده ای نیز کلمه گان یا کان را که به معنی معدن است به علت وجود معادن گوناگون در این منطقه دانسته اند. در استیلای عرب نام سیرگان معرب شده و به سیرجان تغییر یافت.[۴]

سیرجان پیش از اسلام

بنای سیرجان را به بهمن پادشاه اشکانی نسبت می دهند. ژان گوره در کتاب خواجهٔ تاجدار، شرحی بر سیرجان می نویسد و نشان می دهد که سیرجان قبل از اشکانیان نیز آباد بوده و توضیح می دهد: « سیرجان قدیم، به قول مورخان قدیم، از جمله سیسرون و کتزیاس که در دورهٔ هخامنشیان می‌زیسته‌اند، دارای ده محله بوده و در هر یک از محلات آن شهر، یک دسته از مردم زندگی می کرده‌اند.»[۵] اما قدمت این شهر را به قبل از اشکانیان نیز نسبت داده‌اند. آن گونه که در کتاب تاریخ کرمان نوشته شده است :« اسکندر در بازگشت از هندوستان از روی قلعهٔ سنگ که محل قدیم شهر سیرجان است، عبور کرده و از طریق بوانات به پاسارگاد رفته است.»[۶]

سیرجان پس از اسلام

مقدسی در قرن چهارم هجری قمری، سیرجان را یکی از چهار ولایت کرمان ذکر می‌کند. سیرجان تا زمان سامانیان مرکز ایالت کرمان بوده و در نیمهٔ دوم قرن چهارم هجری، علی ابن محمد ابن الیاس، مرکز ایالت را که سیرجان بود برای این که به سامانیان که در خراسان بودند نزدیکتر باشد به شهر کرمان انتقال داد. [۱] شهر قدیم سیرجان در محل قلعهٔ سنگ (در فاصله ۹ کیلومتری شهر فعلی سیرجان قرار دارد) و تا سال ۷۹۶ هجری قمری آباد بوده است و در آن تاریخ به وسیله «ایدکو» سردار تیمور، که دو سال شهر را در محاصره داشت نابود می گردد. ساکنان باقیمانده آن به محلی در همان نزدیکی به نام باغ بمید منتقل می شوند و شهر جدید در آن موقعیت بوجود می‌آید.[۱] اما باز در هجوم محمود افغان به کرمان، سیرجان هم مورد حمله و غارت قرار می‌گیرد. سالها بعد در حدود سال ۱۲۰۰ هجری قمری، میرزا سعید کلانتر در جنوب باغ بمید دهی را آباد نمود که سعید آباد نامیده شد، و این سعید آباد، همین شهر فعلی سیرجان و درواقع سومین موقعیت این شهر است.[۶]

نمایی از شهر سیرجان

ویژگی‌های جمعیتی جغرافیایی و آب و هوا

آب و هوای سیرجان در زمستان ها سرد، در تابستانهاو بهار نسبتا معتدل است. رطوبت متوسط آن ۳۶٪ و متوسط بارندگي سالانه 160 ميليمتر است.[۷] یکی از مرتفع ترین دشت های داخلی ایران به نام دشت ابراهیم آباد در جنوب شرقی سیرجان قرار گرفته و حداقل ۱۷۱۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. در ضمن سیرجان بدلیل موقعیت مهاجر پذیری خاصی که دارد پذیرای حجم عظیمی از مردم شهرهای همجوار بخصوص شهر بافت است.بهمین دلیل مردم این دو شهر دارای اشتراکات بسیاری با هم هستند. موقعیت ژئولوژیکیسم زمین شناسی سیرجان در کشور بی نظیر است. کویر نمک سیرجان در فاصله ۳۰ کیلومتری غرب شهر سیرجان واقع در استان کرمان می‌باشد. طول این کویر در حدود ۵۰ کیلومتر و عرض آن در قسمت میانی برابر با ۲۰ کیلومتر می‌باشد که هر چه در جهت شمال یا جنوب آن حرکت کنید از عرض آن کاسته می‌شود. [۸] سیرجان سرانه فضای سبز نسبتا خوبی دارد

مفاخر و مشاهیر سیرجان

سیرجان همواره مهد مفاخر و بزرگانی بوده است که بر پیشانی روزگار همچون مرواریدی درخشان نورافشانی کرده و مایه غرور و افتخار این منطقه بوده اند از جمله:

  • سیدجواد مدنی موسوی ملقب به بنان الشریعه،
  • شیخ محمد باقر سیرجانی ملقب به لسان العلما،
  • شیخ محمد حسن شهابی زیدآبادی ملقب به شیخ الملک وزیر نفت و اولین مدرس زبان فرانسه در ایران
  • موسس دادگستری در فارس و کرمان
  • شیخ محمد حسن سیرجانی ملقب به پیغمبر دزدان
  • عبدالکریم صالحی متخلص به نوا
  • استاد علی اکبر وثوقی رهبری(نویسنده)
  • محمد علی آزادیخواه (نویسنده)
  • محمد کرام الدینی (مولف و مترجم علم و آموزش علم).
  • محمد ابراهیم باستانی پاریزی (نویسنده و پژوهشگر تاریخ)
  • طاهره صفار زاده (مترجم فرآن)
  • مصیب شهابی نژاد (هنرمند)

متقدمین:

  • حضرت خواجه علی ابن حسن سیرگانی عارف قرن چهارم و پنجم
  • حضرت شاه بن شجاع عارف قرن دوم و سوم[۹]

دیدنی‌ها و جاذبه های تاریخی و طبیعی

این شهر به دلیل قدمتی که دارد، مجموعه و موزه‌ای است ازادوار مختلف تاریخ ایران که هنوز در بناهای این شهر انعکاس دارد. معماری سیرجان صاحب یکی از بی نظیرترین نوع بادگیرهای ایرانی به نام بادگیر چپقی است.

بادگیر معروف چپقی

دیدنی‌های تاریخی-فرهنگی

از جمله دیدنیهای فرهنگی و تاریخی سیرجان:

  • امام زاده احمد (ع)
  • امامزاده علی (ع)
  • موزه سیرجان مکان: روبروی سالن امام علی داراقران اهلبیت(ع)
Museumsirjan.jpg

دیدنی‌های طبیعی و تاریخی دیگر

بازار تاریخی سیرجان
  • منطقه زیباو خوش آب و هوای پاریز
  • منطقه بکر کوه پنج
  • منطقه حفاظت شده سیاه کوه
  • سرو کهنسال امامزاده احمد
  • طبیعت زیبای بلورد
  • کفه نمک واقع در خیر اباد

هتل ها و مراکز اقامتی

کوه های سیرجان

کوه پنج، کوه لاشکار یا دکل، کوه سیاهکوه، کوه خواجویی، کوه چشمه قافل، کوه مغولی، کوه سیاهکوه خیرآباد، کوه باغچوبی، کوه منسار، کوه کلاهی، کوه زرد، کوه خاکی، کوه خاکستری، کوه دره گرا، کوه مگسی، کوه ریزآب، کوه یال خری، کوه کمربست، کوه پوته ای، کوه شاه خیرالله، کوه امیرالمومنین،کوه قله ماری، کوه تنبور، کوه یال سبز، کوه خدانزدیک، کوه لانه زنبوری، کوه کویز، کوه چاه پت، کوه چک آب، کوه باغ حسن، کوه تونل

بازارها

بازارهای سیرجان شامل یک بازار تاریخی وبزرگ و تعدادی بازار جدید ساز است. مجتمع تجاری بزرگ و مدرن مهر نیز از بازارهای مهم شهرسیرجان محسوب می شود. سیرجان شهری است که بیشتر ماهیت تجاری و صنعتی و اقتصادی دارد.

سوغات


فاصله تا سایر شهرها به کیلومتر

اقتصاد

سیرجان به موازات شهرهای کرمان و رفسنجان یکی از مراکز اصلی تولید پسته کشور بوده که به لحاظ افزایش سطح زیر کشت در چند سال اخیر و به ثمر رسیدن باغات جوان به زودی از عمده ترین تولیدکنندگان خواهد شد. به نظر می‌رسد پسته سیرجان به به لحاظ شرایط اقلیمی از نظر کاهش آلودگی به آفلاتوکسین در وضعیت بسیار بهتری قرار دارد که این از مزایای پسته این شهرستان به شمار می‌آید. منطقه ویژه اقتصادی سیرجان به عنوان اولین منطقه ویژه اقتصادی کشور نقش موثری در توسعه این مناطق در کشور داشته‌است. عده‌ای از مردم سیرجان مهاجرانی هستند که در سالهای پیش از سیوند در فارس به سیرجان مهاجرت نموده‌اند.

منطقه ویژه اقتصادی

منطقه ويژه اقتصادي سيرجان ،كه الگوي توسعه مناطق ويژه اقتصادي درسراسر ايران محسوب مي شود، نخستين منطقه ويژه چند منظوره(Multipurpose) در ايران است كه با مجوز فعاليتهاي همه جانبه اقتصادي در بخشهاي صنعت، تجارت و خدمات به سرمايه گذاران فعال خدمات ارائه مي دهد. منطقه ويژه اقتصادي سيرجان، در بهمن ماه سال 1370 بر مبنای تبصره 20 قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تأسیس و از شهریور ماه سال 1372 تأسیسات گمرکی، انبارهای نگهداری کالا و فاز اول تأسیسات زیر بنائی به بهره برداری رسیده است. منطقه ويژه اقتصادي سيرجان، تمامي امكانات و تسهيلات لازم براي توليد و تجارت بين المللي را يكجا و بصورت قابل دسترسي فراهم آورده و شرايط و موقعيت آن براي سرمايه گذاريهاي صنعتي، توليدي، تجاري و خدمات پشتيباني منحصر بفرد است. تاكنون بالغ بر 40 واحد توليدي با سرمايه گذاري بالغ بر 2000 ميليارد ريال در منطقه ويژه اقتصادي سيرجان به بهره برداري رسيده و فضاي انباري سرپوشيده بالغ بر 200000 مترمربع براي نگهداشت كالا در اختيارتجار و بازرگانان محترم داخلي و خارجي قرار مي گيرد.

دانشگاه ها

  • دانشگاه صنعتی سیرجان
  • دانشگاه پیام نور مرکز سیرجان
  • دانشگاه آزاداسلامی واحد سیرجان
  • دانشگاه واحد علوم و تحقیقات پردیس
  • دانشکده پزشکی سیرجان
  • دانشکده فنی حرفه ای واحد پسران شهید کرانی
  • دانشکده فنی حرفه ای واحد دختران کوثر
  • دانشگاه جامع علمی کاربردی
  • دانشگاه بین المللی منطقه ویژه اقتصادی سیرجان(گمرک)

بیمارستان ها و مراکز درمانی مهم

  • بیمارستان های سیرجان شامل سه بیمارستان است.
  • بیمارستان دکتر غرضی
  • بیمارستان امام رضا(ع)
  • بیمارستان آمادگاه ناوگان جنوب (نیروی دریایی ارتش)
  • بیمارستان بزرگی نیز در بزرگراه هجرت در دست ساخت است.

این سه بیمارستان از بیمارستان های مهم و مجهزایران هستند که سخت ترین درمان ها را هم انجام می دهند.


منبع : سایت http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86